Het begon met een briefje in haar tas: "Spreekbeurt groep 5. Kies een onderwerp dat je leuk vindt." Lotte hoefde niet na te denken. "Stroom," zei ze aan tafel. "Daar weet ik al alles van." Jeroen keek mij aan met een blik die zei: dat heeft ze van jou.
De voorbereiding
We hadden drie weken. De eerste woensdagmiddag liepen we samen door het hele huis. Lotte wilde weten waar de stroom binnenkomt, dus we deden de meterkast open en ze schreef de standen van de slimme meter over in haar schrift. Op mijn telefoon liet ik haar de grafiek van de energiemonitor zien: hoe de lijn 's avonds omhoogschiet als we koken, en hoe hij overdag onder nul zakt als de panelen meer maken dan we gebruiken. Dat vond ze het mooiste. "Dan geven wij stroom aan de buren."
Haar verhaal kreeg drie delen: waar komt stroom vandaan, hoe maken wij zelf stroom, en hoe kun je zuinig doen. Ze tekende een enorme poster: ons huis met acht panelen op het dak, een zon met een gezicht, een windmolen en een stekker met tandjes. Dat laatste was het sluipverbruik, "stekkers die stiekem snoepen". Daan, inmiddels twaalf, maakte met zichtbare tegenzin vier dia's voor het digibord en was er daarna stiekem best trots op.
Het getal dat ze het liefst vertelde: op de beste dag van vorige zomer maakten onze panelen 21,4 kWh. Samen rekenden we uit dat je daarmee meer dan honderdvijftig keer een liter water in de waterkoker kunt koken. Dat begrepen haar klasgenoten beter dan kilowatturen.
De gloeilamp van Gerard
Voor een proefje had ze een ouderwetse gloeilamp nodig, en die hebben wij sinds 2023 niet meer in huis. Onze buurman Gerard bleek er nog een in een la te hebben liggen, "voor als die moderne dingen het begeven". Met de meetstekker en een bureaulamp liet Lotte de klas het verschil zien: de ledlamp 7 watt, de gloeilamp 60. Na een minuut mocht iedereen voorzichtig de warmte boven de gloeilamp voelen. "Dat is weggegooide stroom," zei ze.
Dinsdag de 17e was het zover. Omdat ik op dinsdag tot zes uur werk, hoorde ik het verslag pas bij de soep. Ze had twaalf minuten gepraat in plaats van acht, de gloeilamp was het hoogtepunt en ze had de hele klas huiswerk gegeven: thuis de lampen tellen. Ik ben benieuwd hoeveel ouders deze week vragen hebben gekregen over lampjes die voor niemand branden.
De vraag die ik niet kon beantwoorden
Aan het eind mocht de klas vragen stellen. Een jongen vroeg of je met een citroen ook stroom kunt maken. Lotte zei "ik denk het niet", en kwam thuis met de vraag naar mij. Ik had er weleens van gehoord, maar ik kon echt niet uitleggen hoe het zat. Jeroen ook niet, al deed hij alsof.
Woensdagmiddag hebben we het geprobeerd. Vier citroenen uit de fruitschaal, vier koperkleurige centen, vier verzinkte schroeven uit Jeroens gereedschapskist en wat draadjes met krokodillenklemmen. Met één citroen gebeurde er niets. Met vier achter elkaar gloeide een klein rood ledlampje heel zwak op, en dan alleen als we de gordijnen dichtdeden. Lotte gilde. Ze wilde de meetstekker er nog bij halen, tot ze bedacht dat er in een citroen geen stopcontact zit.
Zoals ik het nu begrijp, maakt de citroen zelf geen stroom. Het zink van de schroef lost een heel klein beetje op in het zure sap, en de elektronen die daarbij vrijkomen, lopen via het draadje naar het koper. Ik weet niet zeker of ik het helemaal goed uitleg, en dat heb ik Lotte ook eerlijk gezegd. Ze vond het niet erg. Maandag mag ze het in de klas vertellen, met citroenen en al.
